99 lat temu rząd II RP podjął uchwałę w sprawie uruchomienia Akademii Górniczej

99 lat temu, 8 kwietnia 1919 r. w Warszawie podczas posiedzenia rządu Ignacego Jana Paderewskiego Rada Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej podjęła uchwałę w spawie założenia i uruchomienia Akademii Górniczej w Krakowie. Fakt ten poprzedził, przerwany przez wybuch wojny światowej, długi ciąg starań o powołanie akademii kształcącej inżynierów górników i hutników.

Nadzieje na utworzenie wyższej szkoły górniczej odżyły w 1860 r. wraz z uzyskaniem przez Galicję autonomii. W kwietniu 1861 r. na posiedzeniu Sejmu Krajowego w Galicji grupa posłów złożyła wniosek o podniesienie działającego w Krakowie Instytutu Technicznego do rangi „wyższego rzędu instytutu politechnicznego”. Z kolei na posiedzeniu, które odbyło się w październiku 1868 r. rozpatrywano petycję miasta Krakowa i Chrzanowa o utworzenie przy Instytucie Technicznym wydziału górniczego i hutniczego. Te i inne wnioski wnoszone w kolejnych latach nie zostały jednak zatwierdzone przez rząd austriacki.

Intensywne starania o utworzenie w kraju uczelni górniczej oraz powołanie odpowiedniej kadry naukowej podjęła powstała w 1906 r. Stała Delegacja Zjazdu Polskich Górników (później przemianowana na Delegację Górników i Hutników Polskich). Aby uzyskać przychylność rządu austriackiego prowadzono także działania dyplomatyczne w Wiedniu. 10 lipca 1912 r. władze Krakowa otrzymały zezwolenie na otwarcie uczelni. W kwietniu 1913 r. Ministerstwo Robót Publicznych w Wiedniu powołało Komitet Organizacyjny Akademii Górniczej w Krakowie, którego pracami kierował profesor Józef Morozewicz. Dokument zatwierdzający utworzenie wyższej szkoły górniczej w Krakowie został podpisany 31 maja 1913 r. przez cesarza Franciszka Józefa I.

Wybuch wojny światowej w 1914 r. uniemożliwił rozpoczęcie w październiku pierwszego roku akademickiego nowo otwartej uczelni. W notatce z konferencji u prezydenta miasta Krakowa Juliusza Lea widnieje dopisek w prawym dolnym rogu kartki na jednym z dokumentów:

Wskutek wybuchu wojny nie otwarto Akademii Górniczej, cała sprawa odroczona do spokojnych czasów, 21 marca 1915 r. 1

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 r. Komitet Organizacyjny Akademii Górniczej w Krakowie wznowił pracę. Ponadto 24 lutego 1919 r. odbył się w Krakowie zjazd górników i hutników polskich ze wszystkich dzielnic Polski, który uchwalił następującą rezolucję w sprawie Akademii Górniczej:

Związek [górników i hutników polskich] za pośrednictwem swej delegacji, ewentualnie w porozumieniu z Komitetem Organizacyjnym Akademii Górniczej w Krakowie, poczyni starania u rządu polskiego celem zorganizowania tego komitetu w ten sposób, aby w nim znaleźli się obok zastępców Uniwersytetu Jagiellońskiego reprezentanci obu polskich politechnik i zastępcy sfer górniczych wszystkich dzielnic państwa polskiego. Zjazd wyraża przy tym zapatrywanie, że otwarcie Akademii należy bezwarunkowo przyspieszyć w ten sposób, aby najmniej najbliższe dwa lata studiów otwarto w ciągu roku 1919. 2

Podczas posiedzenia Rady Ministrów, które odbyło się 8 kwietnia 1919 r. minister wyznań religijnych i oświecenia publicznego (WRiOP) Jan Łukasiewicz złożył wniosek w sprawie założenia i uruchomienia Akademii Górniczej w Krakowie:

Wobec odczuwalnej od dawna przez społeczeństwo polskie potrzeby posiadania wyższej uczelni górnictwa, która by dostarczała odpowiednio przygotowanych inżynierów górników i hutników dla obsadzenia posterunków technicznych w naszych terenach górniczo-przemysłowych. Ministerstwo WRiOP zdecydowało się zorganizować i uruchomić z dniem 1 października br. Akademię Górniczą w Krakowie.
Sprawa ta nie jest nową i przyszła już od roku 1912 przez wszystkie instancje rządowe austriackie, uzyskując ich aprobatę, lecz niestety nie doczekała się realizacji.
Podejmując rozpoczęte dzieło, na nowo zatwierdzony przez Ministerstwo WRiOP Komitet Organizacyjny Akademii Górniczej przedłożył cały szereg wniosków, które ministerstwo po dokładnym zbadaniu pragnie uwzględnić, obsadzając już z dniem 1 kwietnia rb. 6 katedr, których przedstawiciele współ z Komitetem Organizacyjnym opracowaliby szczegółowy program studiów Akademii, zorganizowali, choćby prowizorycznie, pracownie naukowe oraz zajęli się adaptacją ofiarowanego na ten cel przez gminę stoł[ecznego] Krakowa gmachu przy ul. Loretańskiej nr 18. 3

W Protokole 53. z posiedzenia Rady Ministrów, któremu przewodniczył minister spraw wewnętrznych Stanisław Wojciechowski, czytamy:
[…]

Przyjęto wniosek min[istra] WRiOP w sprawie założenia i uruchomienia Akademii Górniczej w Krakowie z dniem 1 października 1919 [r.] i przyznania na ten cel nadzwyczajnego kredytu, z tą zmianą, że pobory będą asygnowane nie od 1 kwietnia, jak przewiduje wniosek, lecz od 1 maja br., tą drogą przeto ogólna wysokość żądanego kredytu zostaje zredukowana do 54 100 mk. Kredyt ten zostanie oczywiście wstawiony do preliminarza budżetowego dla Galicji na okres od 1 kwietnia do 30 czerwca 1919 r.4

Szef ministerstwa WRiOP Jan Łukasiewicz tak po latach wspominał ten czas w swoich pamiętnikach:

Pracy w ministerstwie w tym pierwszym roku niepodległości Polski było powyżej uszu. Szkolnictwo trzeba był organizować od dołu do góry. […] Nie mogłem się zająć wszystkimi działaniami szkolnictwa w jednakowy sposób, z natury rzeczy obchodziło mnie najbardziej Szkolnictwo Wyższe. Za mego urzędowania powstały dwa nowe uniwersytety, mianowicie Uniwersytet Poznański i Wileński, oraz jedna nowa wyższa szkoła techniczna, Akademia Górnicza w Krakowie.5

Bibliografia

1. Anna Siwik, Regina Artymiak, Julian Kwiek, „Wysoki Sejm raczy uchwalić…” Starania o założenie wyższej szkoły górnictwa i hutnictwa w Krakowie w latach 1861–1914, Dokumenty, Kraków 2013, str. 246
2. Anna Siwik, Regina Artymiak, Julian Kwiek, „Podejmując rozpoczęte dzieło…” Akademia Górnicza 1919–1939, Dokumenty, Kraków 2014, str. 38-39
3. Anna Siwik, Regina Artymiak, Julian Kwiek, „Podejmując rozpoczęte dzieło…” Akademia Górnicza 1919–1939, Dokumenty, Kraków 2014, str. 44-45
4. Anna Siwik, Regina Artymiak, Julian Kwiek, „Podejmując rozpoczęte dzieło…” Akademia Górnicza 1919–1939, Dokumenty, Kraków 2014, str. 46
5. Rocznik Historii Filozofii Polskiej, tom 2/3 (2009/2010); Jan Łukasiewicz, Pamiętnik (fragmenty), Spuścizna po Janie Łukasiewiczu, Archiwum Uniwersytetu Warszawskiego, Pamiętnik, sp 12/3 – wybór i opracowanie Piotr Surma, s. 327–328

Wydarzenia

październik

04paź09:00100. uroczysta inauguracja roku akademickiego w AGH

04paź18:0019:00Koncert artystów Piwnicy pod Baranami z okazji 100. Inauguracji Roku Akademickiego w AGH

styczeń

19sty19:00Jubileuszowy Bal AGH

Nasze Kanały
X