Jerzy Niewodniczański – ur. 20 stycznia 1936 r. w Wilnie. Ojciec (Henryk) i matka (Irena z Prawocheńskich) byli pracownikami wileńskiego Uniwersytetu Stefana Batorego. Wraz z rodziną, która szczęśliwie przetrwała wszystkie trzy okupacje bolszewickie i okupację niemiecką, jednym z pierwszych transportów ewakuacyjnych w marcu 1945 r. wyjechał do ośrodka PUR do Łodzi, stamtąd do rodziny w Puławach. W 1946 r. rodzina przeniosła się do Krakowa, gdzie w 1952 r. zdał maturę w Gimnazjum im. Augusta Witkowskiego i rozpoczął studia na Wydziale Geologiczno-Poszukiwawczym AGH na nowo otwartej specjalności – geofizyka.

W grudniu 1956 r. został zastępcą asystenta w Katerze Fizyki II AGH i pod kierunkiem prof. Leopolda Jurkiewicza przygotował pracę magisterską na temat profilowania jądrowego kierunkowych otworów wiertniczych w kopalni soli w Kłodawie. Tematyką tą (był współautorem pracy z tym związanej na II Konferencji Genewskiej „Atoms for Peace” w 1958 r.) zajmował się do roku 1959, później brał udział w pracach zespołu opracowującego metody do oznaczania własności fizycznych gruntów niespoistych z wykorzystaniem oddziaływania promieniowania gamma i neutronów z materią. Wynikiem tych prac było zaprojektowanie, opatentowanie, wyprodukowanie przez zakłady przemysłowe i wdrożenie w praktyce serii zestawów sond izotopowych. Następnie zajął się zastosowaniem metod jądrowych w odkrytych w tym czasie złożach rud miedzi w monoklinie przedsudeckiej. Wykazanie przez niego (wraz z J. Grabczakiem) liniowej zależności pomiędzy zawartością uranu i miedzi w tych rudach, szeroko cytowane w świecie, umożliwiło ilościową interpretację profilowań naturalnego promieniowania gamma w otworach usytuowanych na tym złożu. Zastosowanie neutronowej i fotonowej analizy aktywacyjnej oraz radioizotopowej rentgenowskiej analizy fluorescencyjnej dla oceny zawartości metali w rudzie, również w warunkach kopalnianych na ociosie wyrobiska, było przedmiotem jego pracy doktorskiej (z fizyki technicznej, obronionej w 1965 r. na Wydziale Elektrycznym AGH), kolejnych publikacji i patentów oraz staży w ośrodkach zagranicznych w Związku Radzieckim (Instytut Geofizyki i Geochemii Jądrowej), w Wielkiej Brytanii (Instytut Nauk Geologicznych) i w Stanach Zjednoczonych (Narodowe Biuro Wzorców). W tym ostatnim ośrodku zajmował się między innymi analizą aktywacyjną neutronami 3 MeV z reakcji d,d. Jego praca habilitacyjna „Analiza Radiometryczna Rud Niepromieniotwórczych” (przedstawiona w 1970 r. Radzie Wydziału Geologiczno-Poszukiwaczego AGH) była pewnego rodzaju podsumowaniem prac prowadzonych w Polsce (w Krakowie i w kopalni miedzi w Lubinie) oraz w Moskwie, Londynie i w Gaithersburgu w USA.

Po habilitacji w dalszym ciągu zajmował się zastosowaniami metod jądrowych (radioizotopową rentgenowską analizą fluorescencyjną, analizą aktywacyjną i spektrometrią promieniowania gamma z wychwytu radiacyjnego neutronów) materiałów geologicznych (i meteorytów) w laboratorium oraz „in situ”. Od połowy lat 70. zaczął się również zajmować składem izotopowym (izotopy stabilne wodoru i tlenu oraz tryt) śniegu i lodu lodowcowego w górach wysokich. Próbki do badań pobierał sam w czasie wypraw naukowo-alpinistycznych, względnie otrzymywał od odpowiednio wcześniej poinstruowanych i wyposażonych uczestników innych wypraw w góry wysokie. Prace zespołu, w którym uczestniczył, wykazały m.in. nieznane dotąd zmiany w składzie izotopowym śniegu przy jego przechodzeniu przez firn do lodu oraz zmieniły pogląd na skład izotopowy opadów w rejonach górskich.

Od końca lat 60. zajmował się również zagadnieniami narażenia na promieniowanie jonizujące, zarówno organizacyjnie (przez wiele lat był Inspektorem Ochrony Radiologicznej Instytutu oraz rzeczoznawcą w tych sprawach rektora AGH, projektował też kilkanaście pracowni izotopowych dla instytucji Krakowa i okolic), jak i dydaktycznie (zajęcia ze studentami i odczyty publiczne) oraz naukowo – badał zawartość naturalnych pierwiastków promieniotwórczych w różnych materiałach. W latach 60. i 70. był sekretarzem naukowym Instytutu Techniki Jądrowej oraz kierownikiem Zakładu Geofizyki Jądrowej ITJ. Jednocześnie uczestniczył w działalności Związku Nauczycielstwa Polskiego, będąc przewodniczącym Rady Oddziałowej w ITJ, Rady Zakładowej w AGH, członkiem Zarządu Głównego i jego Prezydium oraz przewodniczącym krakowskiej Sekcji Nauki ZNP. Po powrocie z czteroletniego pobytu w Afryce, gdzie na Uniwersytecie w Jos w Nigerii był docentem (reader), a potem profesorem fizyki, został seniorem budowy nowego pawilonu instytutu, a w 1984 r. został wybrany na Prorektora ds. Kształcenia AGH. Po trzyletniej kadencji na tym stanowisku został wybrany na dyrektora Instytutu (przemianowanego na Instytut Fizyki i Techniki Jądrowej), a po przekształceniu tego instytutu w Wydział Fizyki i Techniki Jądrowej AGH – na pierwszego dziekana tego wydziału. W okresie tym był wysyłany przez Międzynarodową Agencję Energii Atomowej w Wiedniu jako jej ekspert do Tanzanii, Jordanii i Rumunii. W sierpniu 1992 r. został powołany przez premier Hannę Suchocką na stanowisko prezesa Państwowej Agencji Atomistyki, pozostając na nim do końca lutego 2009 r. Pełniąc tę funkcję (jest to „centralny organ administracji rządowej” ds. bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej) do 2002 r., nadzorował instytucje naukowe atomistyki w Polsce, a przez cały czas reprezentował Polskę wobec Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej w Wiedniu i międzynarodowych jądrowych instytutów naukowych (CERN w Genewie, ZIBJ w Dubnej). Do lutego 2006 r. był jednocześnie nadal profesorem na Wydziale Fizyki AGH, wykonując w pełni obowiązki dydaktyczne i w ograniczonym stopniu uczestnicząc w badaniach. Po rezygnacji ze stanowiska w PAA powrócił do Krakowa i przez trzy lata był profesorem na Wydziale Energetyki i Paliw AGH.

Zainteresowania górskie realizował jako przewodnik tatrzański, czynny taternik i instruktor alpinizmu oraz uczestnik wypraw alpinistycznych, między innymi w Andy peruwiańskie i Hindukusz afgański. Jego rodzeństwo to brat Tomasz i siostra Justyna (fizycy). Żona (Zofia, geolog) i obydwie córki (Katarzyna, geolog i Anna, informatyk) są absolwentkami AGH, z piątki wnuków już dwoje ukończyło studia wyższe (artystyczne). Ma czworo prawnuków.

Wydarzenia

styczeń

13styallday16XXVI Conference on Computer Methods in Materials Technology KomPlasTech 2019

luty

07lut18:00„Razem dla dzieci | 100 lat AGH” – koncert rozrywkowy

marzec

09maralldayGala finałowa XX edycji konkursu „Diamenty AGH”

Nasze Kanały
X